การพัฒนาอุตสาหกรรมคาสิโน ในประชาคมอาเซียน

ในบรรดาการพนันหลากหลายชนิดที่ผู้คนในสังคมไทยนิยมเล่น ทำกันจนเรียกได้ว่าเป็นธุรกิจพัวพันไปกับชีวิตประจำวันของผู้คน มีเครือข่าย กว้างขวางซับซ้อน หวยใต้ดิน พนันฟุตบอล และบ่อนคาสิโน ถือเป็นอุตสาหกรรมการพนันที่มีความเกี่ยวพันกับผู้คนในสังคมไทยเกือบจะทุกกลุ่มทุกระดับ

คาสิโน รอบ ประเทศไทย

กระนั้นก็ไม่ได้หมายความว่า คนไทยเล่นพนันมากไปกว่าสังคมอื่นๆที่น่าสนใจคือ การพนันทั้ง 3 ประเภท ดังกล่าวเป็นธุรกิจที่ดำเนินการอย่างผิดกฎหมายส่วนใหญ่ไม่ได้รับอนุญาตจากรัฐตราบจนปัจจุบัน กล่าวได้ว่ามีเพียงสลากกินแบ่ง (หรือหวยรัฐบาล) และการพนันม้าแข่งในสนาม (คือที่สนามม้านางเลิ้ง และสนามม้าอื่นๆ ของกองทัพในส่วนภูมิภาค เช่น สนามม้า หนองฮ่อ เชียงใหม่) เท่านั้น ที่ได้รับอนุญาตให้ดำเนินการอย่างถูกกฎหมาย

ในสังคมไทยการพนันเกือบจะทุกประเภทยังเป็นสิ่งที่ผิดกฎหมาย ทว่าการเล่นพนัน กลับกลายเป็นกิจกรรมเสี่ยงได้เสี่ยงเสียที่ผู้คนนิยมเล่นกันมากที่สุด

ในเชิงเศรษฐกิจ การพนันยังถือเป็นอุตสาหกรรมการลงทุน (และการแลกเปลี่ยน ระหว่างนักพนันกับเจ้ามือ) ที่มีเงินทุนหมุนเวียนรวมเป็นวงเงินที่มีมูลค่าสูงมาก และเกือบทั้งหมดเป็นเรื่อง“นอกกฎหมาย”พัวพันไปกับองค์กรอาชญากรรม การทุจริตคอรัปชั่น ใน กรณีของบ่อนคาสิโนในพื้นที่ใกล้ชายแดนไทยส่วนใหญ่ยังมีนักการเมืองและนักธุรกิจไทย เข้าไปเกี่ยวข้องด้วย บ่อนคาสิโนที่ว่ามีอาทิ

  • อันดามันคลับที่เกาะสอง ใกล้จังหวัดระนองซึ่งลงทุนโดยนักธุรกิจไทยอยู่ในพื้นที่ ชายแดนไทย-พม่า
  • บ่อนคาสิโนในเขตจังหวัดท่าขี้เหล็ก ประเทศพม่า ติดชายแดนไทยทางด่านอำเภอ แม่สาย ว่ากันว่าที่นี่มีทั้งบ่อนของลูกน้องขุนส่า (หลังวางปืนและรัฐบาลกลางพม่าอนุญาต ให้ตั้งขึ้นได้) และของนักธุรกิจไทย
  • บ่อนคาสิโนในเขตเกาะกง ประเทศกัมพูชา ซึ่งติดชายแดนไทยทางด้านจังหวัด ตราด
  • บ่อนคาสิโนที่ตั้งอยู่ในเขตจังหวัดพระตะบอง ใกล้ชายแดนด้านอำเภอโป่งน้ำพุร้อน จังหวัดจันทบุรี

การลงทุนดำเนินกิจการและการขยายตัวของบ่อนพนันคาสิโนในพื้นที่ประเทศเพื่อนบ้านใกล้ชายแดนไทย (คือพม่า กัมพูชา และลาว) ที่กล่าวถึงข้างต้นนั้น ริเริ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ราวๆ ต้นทศวรรษ 2540 หลังสถานการณ์ความสัมพันธ์ของการเมืองระหว่าง 16 คาสิโน ชายแดนประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เคยแบ่งเป็นฝักฝ่ายระหว่างประเทศสังคมนิยมกับ เสรีนิยม คลี่คลาย เปลี่ยนแปลงไป

การที่บรรดารัฐบาลของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคนี้ได้ ร่วมมือกันผลักดันการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยมีธนาคารพัฒนาแห่งเอเชีย (Asian Development Bank) เป็นที่ปรึกษาและส่งเสริมการพัฒนาด้วยการให้เงินกู้ยืมระยะยาว ทั้งที่ผ่าน และการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เช่นการสร้างถนน เขื่อนผลิตกระแสไฟฟ้า สะพานข้ามแม่น้ำเมย แม่น้ำโขง และการให้สัมปทานเช่าที่ (คือ 30 ปี50 ปีหรือ 99 ปี ในกรณีของลาว)

ซึ่งนอกจากจะนำไปสู่การสถาปนาพื้นที่แห่งการพัฒนาขึ้นใหม่ (อาทิ GMS, SEZs และ ASEAN, ASEAN+3 เป็นต้น) ยังได้นำการเปลี่ยนแปลงอย่างสำคัญมาสู่ พื้นที่ชายแดน โดยเฉพาะการลดข้อจำกัดต่างๆของ“พรมแดนรัฐ”ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเสมือน “กำแพง”ขวางกั้นการเดินทางติดต่อค้าขายสร้างเครือข่ายสายสัมพันธ์ระดับข้ามชาติ กระทั่งอาจกล่าวได้ว่า“ชายแดน”ได้กลายมาเป็น“พื้นที่แห่งความหวัง”ทั้งการลงทุนเศรษฐกิจ การค้า และการบริโภค

ในช่วงทศวรรษ 2550 นักธุรกิจการเมืองไทยและนักลงทุนจากต่างประเทศ เช่น จีน และมาเลเซียได้“ข้ามรัฐ” เข้าไปลงทุนเปิดบ่อนคาสิโนในพื้นที่สัมปทานของประเทศเพื่อนบ้านที่เรียกกันว่า“เขตเศรษฐกิจพิเศษ”กันอย่างถูกกฎหมาย (เช่น คิงส์โรมัน สะหวัน รีสอร์ท และเมียวดีคอมเพล็กซ์) และนักพนันชาวไทยก็เดินทางข้ามพรมแดนไป“เล่น” พนันกันอย่างเปิดเผยคึกคัก

การเกิดขึ้นของ “คาสิโนชายแดน” ในพื้นที่พัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ หรือในพื้นที่สัมปทานระยะยาวที่อนุมัติโดยรัฐบาลของประเทศเพื่อนบ้านส่งผลให้การพนันไม่ได้เป็นเรื่อง“นอกกฎหมาย”อีกต่อไปทว่ากำลังกลายมาเป็นอุตสาหกรรมการลงทุน และการเล่นพนันระดับข้ามชาติที่เกิดขึ้นรอบบ้านรอบเมือง

ในปี 2558 รัฐบาลไทยได้ประกาศจัดตั้ง“เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษชายแดน” ในเขต 10 จังหวัดที่มีพื้นที่ติดต่ออาณาบริเวณชายแดนประเทศเพื่อนบ้าน

แยกเป็นระยะที่ 1 (19 มกราคม 2558) คือ 1. ตาก 2. มุกดาหาร 3. สระแก้ว 4. ตราด 5. สงขลา

ระยะ ที่ 2 (28 มีนาคม 2558) คือ 6. หนองคาย 7. นราธิวาส 8. เชียงราย 9. นครพนม 10. กาญจนบุรี

รวมพื้นที่ทั้งหมด 2,932 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,832,480 ไร่

“เขตเศรษฐกิจพิเศษชายแดน”ตามที่รัฐบาลไทยกำหนดคือ “บริเวณพื้นที่ที่คณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ (กนพ.) ซึ่งมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน กำหนดให้เป็นเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ ซึ่งรัฐจะสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน สิทธิประโยชน์ การลงทุน การบริหารแรงงานต่างด้าวแบบไป-กลับ การให้บริการจุดเดียวเบ็ดเสร็จ และ การอื่นที่จำเป็น” ทั้งนี้โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ การสร้างฐานการผลิตเพื่อเชื่อมโยงกับ อาเซียนและการพัฒนาเมืองชายแดน

การเกิดขึ้นของบ่อนพนันคาสิโนในพื้นที่ชายแดนของประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งส่วนมาก ตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษชายแดนของไทย เช่น

เมียวดี-ตรงข้าม แม่สอด

สามเหลี่ยมคำ-ตรงข้าม เชียงแสน

สะหวันนะเขต-ตรงข้าม มุกดาหาร

ไพลิน-ตรงข้าม จันทบุรี เป็นต้น

ไม่น่าจะเป็นเรื่องบังเอิญ ทว่าดูประหนึ่งจะเป็นโครงการพัฒนาของรัฐถือเป็นปรากฏการณ์สำคัญที่อุบัติขึ้นในบริบทของการพัฒนาระดับภูมิภาคและการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน การติดตามทำความเข้าใจการขยายตัวของบ่อนคาสิโนในพื้นที่ชายแดนของประเทศเพื่อนบ้าน และการเดินทางเคลื่อนย้ายของนักพนันข้ามแดนโดยเฉพาะจากไทยและจีน (เกือบทั้งหมดเดินทางผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองในพื้นที่ชายแดนไทย) เข้าไปเล่นพนันในสถานคาสิโนที่ตั้งอยู่ในประเทศเพื่อนบ้านถือเป็นปรากฏการณ์ที่ท้าทายความเข้าใจที่เรามีต่อเรื่องการพนันในโลกยุคสังคมเสี่ยงยิ่งนัก